Wat bedoelen we met monocultuur? Wat motiveert identitaire of nationalistische monocultuurbewegingen die hun samenleving niet pluralistisch kunnen of willen beschouwen, niet alleen in de context van Europa maar ook wereldwijd? Kunnen we positieve of zelfs emancipatorische ambities van de monocultuur situeren? Kan een cultureel homogene maatschappij ook inclusief en transformeerbaar zijn? Wat bevindt er zich in de marge van de monocultuur, en wat wordt er niet getolereerd? Wat kan de positie van kunst zijn binnen de context van de monoculturele ideologie? Of hoe zou kunst er onder de monoculturele ideologie uit kunnen zien wanneer ze tot haar logische eindpunt wordt gevoerd? 

MONOCULTURE – FROBENIUS

Image000293 scan: (c) M HKA, Published by Beck
Leo Frobenius, "Paideuma. Umrisse einer Kultur- und Seelenlehre", 1921
Boek , 28,5 x 20,8 cm

Paideuma. Umrisse einer Kultur-und Seelenlehre (Paideuma. Contouren van een cultuur- en gemoedsleer) wordt beschouwd als Frobenius' belangrijkste bijdrage aan de etnografie. Het boek beschrijft twee ‘paideuma's’ als de centrale krachten van culturele ontwikkeling, die tegelijk staan voor twee tegengestelde wereldbeelden. Het 'grotgevoel' (Hohlengefühl) dat beschreven wordt als gemeenschappelijk aan de volkeren van hamitische afkomst, de Semieten van het Midden-Oosten, en de Fransen en Angelsaksen; en het 'vertegevoel' (Weitengefühl), dat gedeeld wordt door Ethiopiërs en Duitsers. Een ‘paideuma’ kan worden omschreven als een uniek vermogen, of de manifestatie van een levenshouding, gevormd door een specifieke omgeving en opvoeding. Daarom wordt de mens begrepen als een product van de cultuur, en niet omgekeerd. Elk cultureel fenomeen is altijd een uitdrukking van zijn ‘paideuma’, en kunst wordt dus beschouwd als een openbaring, een sleutel om de essentie van het leven en de ander te begrijpen. Aangezien het om meer gaat dan enkel individualiteit en rationaliteit, moet kunst via de intuïtie worden benaderd. Senghor was geboeid door Frobenius' concept en door zijn idee van een eenheid tussen de Duitse en Afrikaanse zielen, tussen Négritude en ‘Germanité’.