Wat bedoelen we met monocultuur? Wat motiveert identitaire of nationalistische monocultuurbewegingen die hun samenleving niet pluralistisch kunnen of willen beschouwen, niet alleen in de context van Europa maar ook wereldwijd? Kunnen we positieve of zelfs emancipatorische ambities van de monocultuur situeren? Kan een cultureel homogene maatschappij ook inclusief en transformeerbaar zijn? Wat bevindt er zich in de marge van de monocultuur, en wat wordt er niet getolereerd? Wat kan de positie van kunst zijn binnen de context van de monoculturele ideologie? Of hoe zou kunst er onder de monoculturele ideologie uit kunnen zien wanneer ze tot haar logische eindpunt wordt gevoerd? 

MONOCULTURE – SOCIALISTISCH REALISME

Image00027 scan: (c) M HKA, Published by Goslitizdat
Verbatim Record of the Speeches at the First All-Union Congress of Soviet Writers, 1934
, 26.5 x 18 x 3.5 cm

Het eerste Vakbondscongres van Sovjetschrijvers, dat van 17 augustus tot 1 september 1934 in Moskou werd gehouden, betekende een keerpunt in de Sovjetgeschiedenis. Tijdens dit congres werd de leer van de enige juiste creatieve methode – het socialistisch realisme – geïntroduceerd. Het congres was een volgende stap in het Sovjetbeleid van het inperken van de artistieke vrijheid, nadat het Centraal Comité van de Communistische Partij van de Sovjet-Unie in 1932 het decreet 'Over de herstructurering van literaire en artistieke organisaties' had aangenomen. Alle modernistische experimenten zouden systematisch worden veroordeeld als 'burgerlijk formalisme'. Tegelijk werd de socialistisch-realistische methode gedefinieerd als een “waarheidsgetrouwe en historisch concrete weergave van de werkelijkheid in haar revolutionaire ontwikkeling,” en werd ze gezien als algemeen geldend voor alle soorten kunst. Toch is het veelzeggend dat in een samenleving waar de  literatuur historisch steeds centraal stond, het installeren van een socialistisch-realistische monocultuur werd toevertrouwd aan schrijvers – die werden uitgeroepen tot “de ingenieurs van de menselijke ziel.” Volgens bovenstaande definitie zou de socialistisch-realistische literatuur niet alleen de werkelijkheid weergeven maar ook construeren. Meer dan 500 afgevaardigden woonden het congres bij: de helft daarvan zou de volgende jaren het slachtoffer worden van stalinistische zuiveringen.