Wat bedoelen we met monocultuur? Wat motiveert identitaire of nationalistische monocultuurbewegingen die hun samenleving niet pluralistisch kunnen of willen beschouwen, niet alleen in de context van Europa maar ook wereldwijd? Kunnen we positieve of zelfs emancipatorische ambities van de monocultuur situeren? Kan een cultureel homogene maatschappij ook inclusief en transformeerbaar zijn? Wat bevindt er zich in de marge van de monocultuur, en wat wordt er niet getolereerd? Wat kan de positie van kunst zijn binnen de context van de monoculturele ideologie? Of hoe zou kunst er onder de monoculturele ideologie uit kunnen zien wanneer ze tot haar logische eindpunt wordt gevoerd? 

MONOCULTURE – MIGRATIE

Image00015 (c)scan: M HKA
Jean Raspail, "Le Camp des Saints", 1978
Boek , 15.4 x 24 x 2 cm
paper, ink

Met de titel van zijn roman Le Camp des Saints (in het Nederlands eerst vertaald als Het legerkamp der heiligen en later als De Ontscheping) verwijst de recent overleden Franse schrijver Jean Raspail (1925-2020) naar de ‘ Apocalyps van Johannes’ uit het Nieuwe Testament. Het verhaal beschrijft de emigratie van een miljoen mensen op vrachtschepen van India naar Frankrijk, waar ze hopen op een beter leven. Door de blindheid van de overheid en de bevolking leidt deze op zich vreedzame invasie tot het einde van de Franse natie en uiteindelijk van de Europese beschaving. Le Camp des Saints gaat over de angst voor het verlies van de ‘raciale en culturele zuiverheid’ van ‘het Westen’. Het gevaar kom volgens Raspail vooral van binnenuit omdat kunstenaars, intellectuelen en de media de bevolking een tolerante houding tegenover migratie opdringen. Hoewel de publicatie van het boek in 1973 geen overweldigend succes was, zorgden de polemiek errond, het veranderende politieke klimaat en de actualiteit ervoor dat Le Camp des Saints uitgroeide tot een cultboek in nationalistische, identitaire en suprematistische kringen in Europa en de V.S. Zo werd de Europese vluchtelingecrisis in 2015 aangegrepen om het boek een profetisch karakter toe te dichten. In datzelfde jaar werd in België de eerste Nederlandse vertaling, Het legerkamp der heiligen, uitgegeven door Uitgeverij Egmont, verbonden aan de uiterst rechtse partij Vlaams Belang. In de Verenigde Staten uitte Steve Banon, de controversiële voormalige adviseur van president Donald Trump, bijvoorbeeld recent nog zijn bewondering voor het boek van Raspail op de invloedrijke, extreemrechtse nieuwssite Breitbart News.